استرس حاد بعد از تصادف
استرس حاد بعد از تصادف
تصادف رانندگی می تواند حتی زمانی که آسیب جسمی جدی ایجاد نکرده باشد، تأثیر قابل توجهی بر ذهن و احساسات فرد بگذارد. ترس شدید، به هم ریختگی ذهنی، مرور مداوم صحنه تصادف، ترس از سوار شدن به خودرو یا اختلال خواب، از واکنش هایی هستند که ممکن است پس از یک حادثه رانندگی ایجاد شوند.
در بعضی افراد این واکنش ها به تدریج کاهش پیدا می کنند، اما گاهی شدت و تداوم علائم به حدی می رسد که فرد دچار اختلال استرس حاد می شود. این اختلال معمولاً در فاصله کوتاهی پس از تجربه یک حادثه آسیب زا ظاهر می شود و در صورت ادامه علائم، نیاز به ارزیابی تخصصی دارد.
استرس حاد بعد از تصادف چیست؟
بعد از یک تصادف، مغز و بدن ممکن است برای مدتی در حالت آماده باش باقی بمانند. فرد ممکن است احساس کند هنوز در معرض خطر قرار دارد، حتی اگر تصادف تمام شده و در محیط امنی قرار گرفته باشد.
برای مثال، ممکن است با شنیدن صدای ترمز، دیدن یک خودروی مشابه یا عبور از محل تصادف، ضربان قلب فرد بالا برود و احساس ترس شدیدی پیدا کند.
این واکنش لزوماً به معنی ابتلا به اختلال روانی نیست. بسیاری از افراد پس از یک حادثه ترسناک، برای مدتی علائم استرس را تجربه می کنند و به تدریج وضعیت آنها بهتر می شود.
اما اگر واکنش های شدید روانی پس از حادثه ایجاد شوند، حداقل چند روز ادامه داشته باشند و باعث اختلال قابل توجه در زندگی فرد شوند، متخصص سلامت روان ممکن است اختلال استرس حاد را بررسی کند.
چرا تصادف می تواند باعث استرس حاد شود؟
تصادف معمولاً یک اتفاق ناگهانی و غیرقابل پیش بینی است. فرد ممکن است در چند ثانیه احساس کند جان خودش یا دیگران در خطر است.
مغز انسان برای مقابله با خطر، واکنش های سریع و شدیدی ایجاد می کند. بعد از برطرف شدن خطر نیز ممکن است سیستم هشدار بدن برای مدتی فعال باقی بماند.
عواملی که می‌توانند احتمال بروز واکنش شدیدتر را افزایش دهند عبارت اند از:
شدت تصادف
ترس از مرگ یا آسیب جدی
مشاهده آسیب دیدن افراد دیگر
گیر افتادن داخل خودرو
آسیب جسمی شدید
از دست دادن یکی از نزدیکان در حادثه
تجربه قبلی حوادث یا اتفاقات آسیب زا
احساس ناتوانی یا بی اختیاری هنگام حادثه
تکرار تصاویر و خاطرات تصادف در ذهن
بنابراین واکنش روانی افراد به یک تصادف یکسان نیست و شدت علائم می تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد.
علائم استرس حاد بعد از تصادف چیست؟
علائم استرس حاد فقط به اضطراب و ترس محدود نمی شوند. این علائم می توانند روی حافظه، خواب، احساسات، تمرکز و رفتار فرد نیز تأثیر بگذارند.
۱. مرور مداوم صحنه تصادف
یکی از واکنش های رایج، برگشت ناخواسته خاطرات حادثه است. فرد ممکن است بدون اینکه بخواهد، صحنه تصادف را بارها در ذهن خود مرور کند.
گاهی یک صدا، تصویر، بو یا حتی عبور از یک خیابان خاص می تواند خاطره حادثه را فعال کند.
۲. کابوس دیدن
ممکن است فرد در روزهای بعد از تصادف خواب حادثه را ببیند یا خواب های ترسناک و مرتبط با تصادف داشته باشد.
اختلال خواب همچنین می تواند باعث خستگی، تحریک پذیری و کاهش تمرکز در طول روز شود.
۳. ترس از رانندگی یا سوار شدن به خودرو
برخی افراد بعد از تصادف از رانندگی کردن اجتناب می کنند. حتی ممکن است فرد از نشستن در صندلی سرنشین یا عبور از خیابانی که تصادف در آن اتفاق افتاده است، احساس ترس کند.
اجتناب از محرک هایی که حادثه را یادآوری می کنند، یکی از علائم مهم واکنش های پس از تروماست.
۴. اضطراب و احساس خطر دائمی
فرد ممکن است دائماً احساس کند اتفاق بدی قرار است رخ دهد. برای مثال:
مرتب اطراف خود را بررسی می کند.
هنگام رانندگی بیش از حد نگران است.
به صداهای ناگهانی واکنش شدید نشان می دهد.
هنگام سوار شدن به خودرو احساس نا امنی می کند.
۵. تحریک پذیری و عصبانیت
پس از حادثه ممکن است فرد زودتر از گذشته عصبانی شود یا نسبت به مسائل کوچک واکنش شدید نشان دهد.
این وضعیت می تواند روابط خانوادگی و اجتماعی فرد را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
۶. مشکل در تمرکز
برخی افراد بعد از تصادف احساس می کنند نمی توانند به خوبی روی کار، مطالعه یا فعالیت های روزمره تمرکز کنند.
۷. احساس بی حسی عاطفی یا غیر واقعی بودن محیط
گاهی فرد احساس می کند از خودش یا محیط اطرافش فاصله گرفته است. ممکن است محیط را غیرواقعی تجربه کند یا احساس کند اتفاقی که افتاده متعلق به خودش نبوده است.
این نوع علائم تجزیه ای نیز می توانند در اختلال استرس حاد دیده شوند.
۸. واکنش شدید به صداها و محرک ها
صدای ترمز، بوق خودرو، صدای برخورد یا حتی دیدن تصادف دیگران ممکن است باعث واکنش شدید فرد شود.
افزایش حالت آماده باش و واکنش شدید به محرک های ناگهانی از علائم شناخته شده واکنش های حاد پس از تروما هستند.
همینطور بخوانید: تروما چیست؟
تفاوت استرس حاد با PTSD بعد از تصادف چیست؟
یکی از پرسش های مهم افراد این است که آیا استرس شدید بعد از تصادف همان اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD است؟
خیر، این دو اختلال تفاوت زمانی مهمی دارند.
اختلال استرس حاد در بازه پس از حادثه و معمولاً از ۳ روز تا یک ماه بررسی می شود. اگر علائم مرتبط با تروما بیش از یک ماه ادامه پیدا کنند، متخصص ممکن است PTSD را بررسی کند.
البته داشتن استرس حاد به این معنی نیست که فرد حتماً در آینده به PTSD مبتلا خواهد شد. بسیاری از افراد پس از یک حادثه و دریافت حمایت مناسب، بهبود پیدا می کنند.
یک مثال ساده:
فرض کنید فردی در یک تصادف شدید قرار گرفته است.
در هفته های اول ممکن است:
از رانندگی بترسد؛
صحنه تصادف را به یاد بیاورد؛
کابوس ببیند؛
با صدای ترمز مضطرب شود.
اگر این علائم در همین دوره ایجاد شده و در ارزیابی تخصصی معیارهای لازم را داشته باشند، ممکن است اختلال استرس حاد مطرح شود.
اگر علائم مرتبط با تروما بیشتر از یک ماه ادامه پیدا کنند، ارزیابی برای PTSD اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
درمان استرس حاد بعد از تصادف چگونه انجام می شود؟
درمان به شرایط فرد، شدت علائم و مدت زمان آنها بستگی دارد. یکی از رویکرد های مهم در درمان، روان درمانی متمرکز بر تروما است.
در درمان شناختی رفتاری متمرکز بر تروما، فرد با کمک متخصص می تواند:
واکنش های خود به حادثه را بهتر بشناسد؛
افکار منفی مرتبط با حادثه را بررسی کند؛
احساسات و خاطرات مربوط به حادثه را در محیطی امن پردازش کند؛
به تدریج احساس امنیت و کنترل بیشتری پیدا کند.
شواهد موجود، روان درمانی شناختی رفتاری متمرکز بر تروما را از روش های دارای پشتوانه برای درمان اختلال استرس حاد می دانند.
نکته مهم این است که روش درمان باید برای هر فرد متناسب با شرایط او انتخاب شود.
همینطور بخوانید: راه های درمان بیماری روان تنی
آیا استرس حاد بعد از تصادف قابل درمان است؟
بسیاری از افراد پس از تجربه یک حادثه آسیب زا با گذشت زمان و دریافت حمایت مناسب، بهبود پیدا می کنند. در صورت وجود اختلال استرس حاد نیز روش های روان درمانی می توانند در مدیریت علائم و پردازش تجربه آسیب زا مؤثر باشند.
نکته مهم این است که فرد نباید تصور کند چون بعد از تصادف دچار ترس یا اضطراب شده، حتماً دچار یک اختلال دائمی شده است. واکنش افراد به تروما متفاوت است و تشخیص و پیش بینی روند بهبود نیاز به بررسی شرایط فرد دارد.
در نتیجه، استرس حاد بعد از تصادف می تواند با علائمی مانند ترس شدید، مرور ناخواسته حادثه، کابوس، اختلال خواب، اجتناب از رانندگی، تحریک پذیری، مشکل در تمرکز و احساس نا امنی همراه باشد. این واکنش ها در همه افراد به یک شکل دیده نمی شوند و وجود چند علامت به تنهایی به معنای ابتلا به اختلال استرس حاد نیست.
مرکز مشاوره روان پناه می تواند در زمینه شناخت و مدیریت واکنش های روانی پس از حوادث آسیب زا و انتخاب مسیر مناسب برای دریافت کمک تخصصی همراه شما باشد.
جهت مشاوره و راهنمایی بیشتر با شماره های زیر۰۲۱۲۶۶۴۵۱۷۳-۰۲۱۲۶۶۴۵۱۶۱و یا شماره ۰۹۰۳۴۲۳۰۷۸۹ تماس بگیرید. مجموعه روان پناه همراه با دکتر سمانه سلامیان روانشناسی بالینی و دکتر سامان سلامیان روانشناس نوجوان در خدمت شما عزیزان است.
توجه کنید این محتوا صرفا آموزشی است و جایگزین توصیه پزشک یا روانشناس نیست.