تروما چیست؟
تروما چیست؟
تروما چیست؟ تروما یا آسیب روانی، تجربه ای شدید و ناراحت کننده است که می تواند احساس امنیت، آرامش و کنترل فرد را تحت تأثیر قرار دهد. حوادثی مانند تصادف، مرگ عزیزان، خشونت، سوء استفاده، طلاق، بلایای طبیعی، بیماری شدید یا تجربه یک حادثه تهدید کننده زندگی ممکن است باعث ایجاد واکنش های تروماتیک شوند.
البته تجربه یک اتفاق آسیب زا به این معنا نیست که فرد حتماً به اختلال روانی مبتلا شده است. بسیاری از افراد پس از یک اتفاق دشوار، برای مدتی دچار ترس، اضطراب، بی خوابی، ناراحتی یا افکار مزاحم می شوند و با گذشت زمان شرایطشان بهتر می شود. در برخی افراد، این واکنش ها شدیدتر یا طولانی تر هستند و ممکن است به اختلالاتی مانند اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) منجر شوند. انجمن روان شناسی آمریکا نیز PTSD را وضعیتی می داند که ممکن است پس از تجربه یا مشاهده یک رویداد بسیار آسیب زا ایجاد شود.
تروما
تروما به تجربه ای گفته می شود که از نظر روانی برای فرد بسیار شدید، تهدید کننده باشد و توانایی معمول او برای مقابله با شرایط را تحت فشار قرار دهد.
برای مثال، فردی که تصادف شدیدی را تجربه کرده است ممکن است پس از حادثه، هنگام سوار شدن به خودرو دچار ترس شدید شود. فردی که مورد خشونت قرار گرفته ممکن است احساس امنیت خود را از دست بدهد و نسبت به محیط اطراف بیش از گذشته احساس خطر کند.
تروما تنها مربوط به یک حادثه ناگهانی نیست. برخی تجربه های طولانی مدت مانند قرار گرفتن مداوم در معرض خشونت، آزار، بی توجهی شدید یا روابط بسیار آسیب زا نیز می توانند آثار روانی عمیقی ایجاد کنند.
نکته مهم این است که واکنش افراد به یک حادثه مشابه یکسان نیست. شدت حادثه، سابقه فرد، میزان حمایت اجتماعی، شرایط زندگی، سن، احساس امنیت و عوامل مختلف دیگر می توانند در نحوه واکنش فرد تأثیر داشته باشند.
انواع تروما چیست؟
تروما را می توان بر اساس نوع تجربه و نحوه ایجاد آن به شکل های مختلفی بررسی کرد.
۱. تروما ناشی از یک حادثه
این نوع تروما معمولاً پس از یک اتفاق مشخص ایجاد می شود؛ مانند:
– تصادف رانندگی
– آتش سوزی
– زلزله یا سایر بلایای طبیعی
– حمله یا خشونت
– سرقت یا تهدید شدید
– مرگ ناگهانی یکی از نزدیکان
– تجربه یک حادثه پزشکی جدی
در این شرایط، ممکن است ذهن فرد برای مدتی همچنان در حالت آماده باش باقی بماند.
۲. تروما در دوران کودکی
تجربه های آسیب زا در دوران کودکی می توانند تأثیر قابل توجهی بر احساس امنیت، اعتماد به دیگران، عزت نفس و روابط فرد در سال های بعد داشته باشند.
آزار جسمی یا عاطفی، سوء استفاده، بی توجهی شدید، خشونت خانوادگی، از دست دادن والدین یا قرار گرفتن مداوم در محیط نا امن از جمله تجربه هایی هستند که ممکن است برای کودک آسیب زا باشند.
البته وجود یک تجربه دشوار در کودکی به تنهایی به معنای ایجاد اختلال روانی در آینده نیست. حمایت خانواده، محیط امن، رابطه سالم با مراقبان و دریافت کمک تخصصی می توانند نقش مهمی در سازگاری کودک داشته باشند.
همچنین بدانید: درمان EMDR چیست؟
۳. تروما پیچیده یا مکرر
گاهی فرد در طول مدت طولانی یا به صورت تکرار شونده در معرض تجربه های آسیب زا قرار می گیرد. در چنین شرایطی، مشکلات ممکن است تنها به ترس و اضطراب محدود نشوند و حوزه هایی مانند تنظیم هیجان، تصویر فرد از خودش و روابط بین فردی را نیز تحت تأثیر قرار دهند.
۴. تروما ناشی از فقدان
از دست دادن یک فرد مهم می تواند واکنش های شدید عاطفی ایجاد کند. غم، شوک، خشم، احساس پوچی و اضطراب ممکن است پس از فقدان ایجاد شوند.
البته سوگ با تروما یکسان نیست و هر سوگی به معنای وجود تروما یا PTSD نیست. تشخیص دقیق نیازمند ارزیابی شرایط فرد توسط متخصص سلامت روان است.
چه اتفاقی در اثر تروما برای ذهن و بدن رخ می دهد؟
پس از یک تجربه تهدید کننده، مغز و بدن ممکن است برای مدتی در وضعیت هشدار قرار بگیرند. فرد ممکن است احساس کند هنوز در معرض خطر است، حتی اگر حادثه تمام شده باشد.
به همین دلیل برخی افراد پس از یک تجربه تروماتیک دچار واکنش هایی مانند افزایش ضربان قلب، تنش عضلانی، ترس، بی خوابی، تحریک پذیری یا گوش به زنگ بودن می شوند.
این واکنش ها لزوماً نشانه ضعف شخصیت نیستند؛ بلکه می توانند بخشی از واکنش طبیعی انسان به یک تجربه بسیار دشوار باشند.
علائم تروما چیست؟
علائم تروما در افراد مختلف متفاوت است. برخی افراد بیشتر علائم عاطفی دارند و برخی دیگر با مشکلات جسمی، رفتاری یا شناختی مواجه می شوند.
علائم عاطفی تروما
از جمله علائم عاطفی احتمالی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
– اضطراب و نگرانی شدید
– ترس مداوم
– احساس نا امنی
– غم و ناراحتی
– احساس گناه
– خشم و تحریک پذیری
– احساس درماندگی
– بی حسی عاطفی
– کاهش علاقه به فعالیت های قبلی
همچنین بدانید: درمان وسواس فکری در کودکان
علائم شناختی
تروما ممکن است بر نحوه فکر کردن فرد نیز تأثیر بگذارد، از جمله:
– افکار مزاحم درباره حادثه
– مشکل در تمرکز
– فراموشکاری
– مرور مکرر اتفاق
– افکار منفی درباره خود یا دیگران
– انتظار وقوع یک اتفاق بد
– دشواری در تصمیم گیری
علائم جسمی
برخی افراد بعد از تجربه تروما علائم جسمی مانند موارد زیر را تجربه می کنند:
– تپش قلب
– تعریق
– لرزش
– تنش عضلانی
– سردرد
– مشکلات خواب
– خستگی
– واکنش شدید به صداهای ناگهانی
تغییرات رفتاری
گاهی فرد پس از یک تجربه آسیب زا رفتارهای متفاوتی از گذشته نشان می دهد؛ برای مثال ممکن است از مکان ها، افراد یا موقعیت هایی که یادآور حادثه هستند دوری کند.
اجتناب یکی از واکنش های شناخته شده پس از تروماست و در PTSD نیز دیده می شود.
آیا هر تروما باعث PTSD میشود؟
این یکی از مهم ترین نکاتی است که باید درباره تروما بدانیم.
ممکن است فرد یک تجربه بسیار دشوار داشته باشد اما پس از مدتی با کمک حمایت خانواده، دوستان، شرایط مناسب و توانایی های مقابله ای خود به وضعیت عادی برگردد.
PTSD زمانی مطرح می شود که مجموعه ای از علائم مرتبط با حادثه ایجاد شده و این علائم به اندازه ای پایدار یا شدید باشند که زندگی روزمره، روابط، کار، تحصیل یا عملکرد فرد را تحت تأثیر قرار دهند.
بنابراین نباید صرفاً بر اساس تجربه یک حادثه یا وجود چند علامت، برای خود یا دیگران تشخیص PTSD تعیین کرد.
PTSD یا اختلال استرس پس از سانحه چیست؟
اختلال استرس پس از سانحه یکی از مشکلات سلامت روان است که ممکن است پس از تجربه یا مشاهده یک رویداد آسیب زا ایجاد شود.
علائم PTSD می توانند شامل تجربه مجدد حادثه به شکل خاطرات دردناک، فلش بک یا کابوس، اجتناب از یادآورهای حادثه و افزایش برانگیختگی مانند اختلال خواب و واکنش شدید به محرک ها باشند.
همچنین بدانید: تیک عصبی چیست و آیا راه درمان دارد؟
علائم PTSD معمولاً در چند گروه قابل بررسی هستند:
تجربه مجدد حادثه:
فرد ممکن است بارها حادثه را در ذهن خود مرور کند، کابوس ببیند یا احساس کند اتفاق دوباره در حال رخ دادن است.
اجتناب:
فرد ممکن است از مکان، افراد، گفتگوها، اخبار یا فعالیت هایی که حادثه را یادآوری می کنند دوری کند.
تغییرات منفی در افکار و احساسات:
احساس گناه، بی اعتمادی، افکار منفی، فاصله گرفتن از دیگران یا کاهش علاقه به فعالیت های قبلی ممکن است ایجاد شود.
افزایش برانگیختگی و هوشیاری:
اختلال خواب، تحریک پذیری، مشکل در تمرکز و واکنش شدید به صداها یا اتفاقات ناگهانی از جمله علائم احتمالی هستند.
تفاوت تروما و PTSD چیست؟
تروما یک تجربه یا آسیب روانی است؛ اما PTSD یک اختلال روان شناختی قابل تشخیص است که ممکن است در برخی افراد پس از تروما ایجاد شود.
بنابراین این دو واژه نباید به جای یکدیگر استفاده شوند.
تروما چه تأثیری بر زندگی روزمره دارد؟
تأثیر تروما فقط به احساسات فرد محدود نمی شود. اگر واکنش های آسیب زا شدید یا طولانی شوند، ممکن است بخش های مختلف زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهند.
برای مثال ممکن است فرد:
– در محل کار تمرکز کافی نداشته باشد.
– از برقراری روابط جدید خودداری کند.
– نسبت به دیگران بی اعتماد شود.
– از رانندگی یا حضور در مکان های خاص بترسد.
– خواب نامنظمی پیدا کند.
– در موقعیت های اجتماعی دچار اضطراب شود.
– احساس کند دیگر مانند گذشته نیست.
به همین دلیل، بررسی تأثیر علائم بر عملکرد روزمره اهمیت زیادی دارد.
تروما در کودکان چه علائمی دارد؟
کودکان همیشه نمی توانند تجربه های دشوار خود را به شکل واضح بیان کنند. بنابراین ممکن است تروما را از طریق رفتار خود نشان دهند.
علائم احتمالی در کودکان شامل موارد زیر است:
– ترس شدید یا چسبیدن بیش از حد به والدین
– کابوس و اختلال خواب
– گریه یا تحریک پذیری بیشتر
– افت تحصیلی
– کاهش تمرکز
– پرخاشگری
– گوشه گیری
– بازی هایی که دائماً موضوع حادثه را تکرار می کنند
– بازگشت برخی رفتارهای مربوط به سنین پایین تر
البته این علائم می توانند دلایل مختلفی داشته باشند و نباید صرفاً بر اساس مشاهده یک رفتار، تروما را تشخیص داد.
آیا تروما قابل درمان است؟
بله. تروما و اختلالات مرتبط با آن قابل درمان هستند. نوع درمان به شرایط فرد، شدت علائم، نوع تجربه آسیب زا، مدت زمان علائم، سن، سابقه روان شناختی و عوامل دیگر بستگی دارد.
راهنمای بالینی APA در سال ۲۰۲۵ برای درمان PTSD در بزرگسالان، چند رویکرد روان درمانی متمرکز بر تروما را با پشتوانه پژوهشی قوی معرفی می کند؛ از جمله درمان پردازش شناختی، مواجهه طولانی مدت و CBT متمرکز بر تروما.
روش های درمان تروما و PTSD
۱. درمان شناختی رفتاری یا CBT
درمان شناختی رفتاری روی ارتباط میان افکار، احساسات و رفتارها تمرکز دارد.
در شرایط مرتبط با تروما، درمانگر به فرد کمک می کند الگوهای فکری و رفتاری مرتبط با حادثه را شناسایی و به شکل سازنده تری با آنها برخورد کند.
۲. درمان پردازش شناختی یا CPT
Cognitive Processing Therapy یکی از درمان های مبتنی بر CBT است که بر نحوه پردازش تجربه تروماتیک و باورهای مرتبط با آن تمرکز دارد.
در این روش، فرد با کمک درمانگر بررسی می کند که حادثه چه تغییراتی در باورهای او درباره خودش، دیگران و جهان ایجاد کرده است.
۳. مواجهه طولانی مدت یا PE
درمان مواجهه طولانی مدت یکی از روش های تخصصی درمان PTSD است که با هدف کمک به پردازش تجربه تروماتیک و کاهش ترس و اجتناب انجام می شود.
این روش باید توسط متخصص آموزش دیده و متناسب با شرایط فرد انجام شود و توصیه نمی شود فرد به صورت خودسرانه خود را در معرض خاطرات یا موقعیت های بسیار اضطراب آور قرار دهد.
۴. درمان EMDR
EMDR یا حساسیت زدایی و پردازش مجدد با حرکات چشم، یکی دیگر از روش های روان درمانی است که در درمان برخی مشکلات مرتبط با تروما استفاده می شود.
در این روش، فرد با هدایت درمانگر روی بخش هایی از خاطره یا تجربه آسیب زا تمرکز می کند و هم زمان محرک های دوطرفه مانند حرکات کنترل شده چشم مورد استفاده قرار می گیرند.
چه زمانی برای تروما باید به روان شناس مراجعه کنیم؟
اگر بعد از یک تجربه سخت، علائم شدید هستند یا در زندگی روزمره اختلال ایجاد کرده اند، بهتر است با یک متخصص سلامت روان صحبت کنید.
مراجعه به روان شناس می تواند به خصوص زمانی اهمیت داشته باشد که:
– خاطرات حادثه دائماً ذهن شما را درگیر می کنند.
– کابوس های مکرر دارید.
– از مکان ها یا افراد خاصی به شدت اجتناب می کنید.
– اضطراب شما زندگی روزمره را مختل کرده است.
– خواب شما برای مدت قابل توجهی دچار مشکل شده است.
– احساس امنیت خود را از دست داده اید.
– روابط شما تحت تأثیر قرار گرفته اند.
– نمی توانید مانند گذشته کار یا تحصیل کنید.
– احساس می کنید به تنهایی نمی توانید با اتفاق پیش آمده کنار بیایید.
تشخیص PTSD یا سایر اختلالات مرتبط با تروما باید توسط متخصص انجام شود و این مقاله جایگزین ارزیابی تخصصی نیست.
در آخر باید بگوییم، تروما یا آسیب روانی می تواند پس از تجربه اتفاق هایی مانند تصادف، خشونت، فقدان، سوء استفاده، بلایای طبیعی یا سایر تجربه های شدید ایجاد شود. واکنش افراد به تروما متفاوت است و تجربه یک حادثه آسیب زا لزوماً به معنای ابتلا به PTSD نیست.
برخی افراد پس از مدتی به شرایط عادی بازمی گردند، اما در بعضی افراد علائمی مانند خاطرات مزاحم، کابوس، اجتناب، اضطراب، تحریک پذیری، اختلال خواب و احساس نا امنی ادامه پیدا می کنند.
خبر خوب این است که مشکلات مرتبط با تروما و PTSD قابل درمان هستند و روش های روان درمانی مبتنی بر شواهد می توانند به کاهش علائم و بهبود عملکرد فرد کمک کنند.
اگر احساس می کنید یک تجربه گذشته هنوز بر زندگی، روابط، خواب یا آرامش شما تأثیر گذاشته است، مراجعه به مشاوره خانواده اینترنتی انلاین می تواند اولین قدم برای درک بهتر این تجربه و شروع مسیر بهبودی باشد.
جهت مشاوره و راهنمایی بیشتر با شماره های زیر۰۲۱۲۶۶۴۵۱۷۳-۰۲۱۲۶۶۴۵۱۶۱و یا شماره ۰۹۰۳۴۲۳۰۷۸۹ تماس بگیرید. مجموعه روان پناه همراه با دکتر سمانه سلامیان روانشناسی بالینی و دکتر سامان سلامیان روانشناس نوجوان در خدمت شما عزیزان است.
همینطور جهت رزرو وقت مشاوره حضوری به پیام رسان بله به شماره ۰۹۱۹۳۲۳۸۵۴۹ پیام بگذارید، همکاران ما در اولین فرصت با شما تماس خواهند گرفت.
توجه کنید این محتوا صرفا آموزشی است و جایگزین توصیه پزشک یا روانشناس نیست.