گسلایتینگ چیست؟
گسلایتینگ چیست؟
گسلایتینگ چیست؟ گسلایتینگ یا Gaslighting نوعی دستکاری روانی و عاطفی است که در آن فرد با استفاده از رفتارها و گفته های تکرار شونده، طرف مقابل را نسبت به حافظه، احساسات، برداشت ها یا قضاوت خودش دچار تردید می کند. در چنین شرایطی ممکن است فرد به مرور با خودش فکر کند: شاید من اشتباه می کنم، شاید زیادی حساس هستم یا نکند واقعاً اتفاقی که یادم می آید، آن طور که فکر می کنم نبوده است؟
این رفتار در روابط عاطفی، خانوادگی، دوستانه، محیط کار و حتی بعضی تعاملات اجتماعی دیده می شود. نکته مهم این است که هر اختلاف نظر، فراموشی یا دروغی را نمی توان گسلایتینگ دانست. گسلایتینگ معمولاً به یک الگوی تکرارشونده از دستکاری گفته می شود که اعتماد فرد به ادراک و قضاوت خودش را هدف قرار می دهد.
برای مثال، تصور کنید شخصی حرفی ناراحت کننده به شما زده است. وقتی درباره آن صحبت می کنید، به جای پذیرش مسئولیت ممکن است بگوید:
من اصلاً چنین حرفی نزدم، تو همیشه اشتباه یادت می مونه.
اگر چنین رفتاری به شکل مکرر اتفاق بیفتد و باعث شود شما مرتب درباره حافظه و قضاوت خودتان شک کنید، می تواند یکی از نشانه های گسلایتینگ باشد.
معنی گسلایتینگ چیست؟
واژه گسلایتینگ از نمایشنامه ای با عنوان Gas Light در سال ۱۹۳۸ و اقتباس های سینمایی آن گرفته شده است. در این داستان، رفتارهای فریبکارانه و دستکاری گرانه باعث می شود شخصیت اصلی درباره ادراک و قضاوت خودش دچار تردید شود. به همین دلیل، این اصطلاح بعد ها برای توصیف نوع خاصی از دستکاری روانی مورد استفاده قرار گرفت.
امروزه گسلایتینگ در زمینه های مختلف روابط انسانی مورد استفاده قرار می گیرد؛ از رابطه عاطفی و خانوادگی گرفته تا دوستی و محیط کار.
نشانه های گسلایتینگ چیست؟
تشخیص گسلایتینگ همیشه ساده نیست، زیرا این رفتار می تواند به صورت تدریجی و ظریف اتفاق بیفتد. مهم ترین نشانه ها عبارت اند از:
۱. انکار مداوم اتفاقات
فرد ممکن است اتفاقی را که رخ داده به طور مکرر انکار کند؛ حتی زمانی که شما نسبت به آن مطمئن هستید.
۲. زیر سؤال بردن حافظه شما
ممکن است جملاتی مانند تو اشتباه یادت مونده یا تو همیشه اتفاقات رو اشتباه به خاطر میاری بارها تکرار شوند.
بیشتر بخوانید: استرس حاد یا ASD چیست؟
۳. متهم کردن شما به حساس بودن بیش از حد
گاهی فرد به جای پاسخ دادن به نگرانی شما می گوید:
خیلی حساس شدی.
یا:
برای یه موضوع ساده این قدر ناراحت شدی؟
تکرار چنین واکنش هایی می تواند باعث شود فرد احساس کند احساساتش معتبر نیستند.
۴. انتقال تقصیر به طرف مقابل
در گسلایتینگ ممکن است فرد مسئولیت رفتار خودش را نپذیرد و در عوض تلاش کند شما را عامل مشکل معرفی کند.
برای مثال، ممکن است بگوید:
اگر این قدر بحث نمی کردی، من هم این رفتار رو نمی کردم.
۵. ایجاد احساس گناه
فرد ممکن است کاری کند که شما حتی هنگام بیان یک ناراحتی منطقی، احساس کنید مرتکب اشتباه شده اید.
۶. کوچک شمردن احساسات
نادیده گرفتن مداوم احساسات و نگرانی های شما نیز می تواند بخشی از یک الگوی ناسالم ارتباطی باشد.
۷. ایجاد تردید نسبت به تصمیم ها
یکی دیگر از نشانه ها این است که فرد به تدریج باعث شود برای تصمیم های ساده نیز دائماً به قضاوت خود شک کنید.
۸. عذرخواهی مداوم بدون دلیل مشخص
ممکن است فردی که در معرض گسلایتینگ قرار دارد، بعد از بسیاری از بحث ها حتی زمانی که احساس می کند کار اشتباهی انجام نداده، خودش عذرخواهی کند.
بیشتر بخوانید: بهترین روانشناس تهران برای درمان افسردگی
۹. احساس سردرگمی بعد از گفتگو
اگر بعد از بسیاری از گفتگوها با یک فرد خاص احساس می کنید بیشتر از قبل گیج، مضطرب یا نسبت به برداشت خودتان مردد شده اید، بهتر است الگوی ارتباطی موجود را جدی بگیرید.
این نشانه ها زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کنند که به شکل مداوم و در کنار چند رفتار دیگر دیده شوند؛ یک اختلاف نظر یا یک اشتباه در یادآوری یک اتفاق به تنهایی به معنی گسلایتینگ نیست.
گسلایتینگ چه تأثیری بر فرد دارد؟
قرار گرفتن طولانی مدت در معرض رفتارهای دستکاری گرانه می تواند اعتماد فرد به خودش را کاهش دهد. فرد ممکن است دائماً تصمیم هایش را بررسی کند و برای اطمینان از درست بودن برداشت خود به دیگران وابسته شود.
برخی پیامدهای احتمالی عبارت اند از:
– کاهش اعتماد به نفس
– افزایش تردید نسبت به تصمیم ها
– احساس سردرگمی
– اضطراب و نگرانی
– احساس گناه مداوم
– کاهش اعتماد به دیگران
– احساس ناتوانی در تصمیم گیری
– فاصله گرفتن از دوستان و خانواده
– کاهش احساس ارزشمندی
تداوم چنین شرایطی می تواند با سلامت روان فرد ارتباط پیدا کند و در برخی افراد اضطراب یا علائم افسردگی را تشدید کند.
چرا بعضی افراد گسلایتینگ می کنند؟
یک دلیل واحد برای گسلایتینگ وجود ندارد. برخی افراد ممکن است برای به دست آوردن قدرت یا کنترل در رابطه از رفتارهای دستکاری گرانه استفاده کنند. در برخی موارد نیز این رفتار می تواند از الگوهای ارتباطی ناسالم، تجربه های دوران رشد یا شیوه های دفاعی فرد ناشی شود.
با این حال، نباید صرفاً بر اساس چند رفتار، برای فرد مقابل تشخیص روان شناختی تعیین کرد. برای مثال، گسلایتینگ به خودی خود به معنی ابتلای فرد به اختلال شخصیت خاصی نیست.
تفاوت گسلایتینگ با دروغ گفتن چیست؟
دروغ گفتن و گسلایتینگ یکسان نیستند.
دروغ می تواند یک رفتار منفرد برای پنهان کردن حقیقت باشد، اما گسلایتینگ معمولاً الگویی از دستکاری است که هدف یا نتیجه آن می تواند ایجاد تردید در فرد نسبت به ادراک و قضاوت خودش باشد.
برای مثال، اگر کسی یک بار درباره انجام کاری حقیقت را نگوید، نمیتوان صرفاً به دلیل همین اتفاق او را گسلایتر دانست.
بیشتر بخوانید: اختلال هویت گسسته (DID)
اما اگر فرد مرتباً واقعیت اتفاقات را انکار کند، مسئولیت رفتارهای خود را نپذیرد و طرف مقابل را وادار کند که دائماً حافظه و قضاوت خودش را زیر سؤال ببرد، موضوع متفاوت است.
چگونه با گسلایتینگ مقابله کنیم؟
اگر احساس میکنید در یک رابطه ناسالم قرار گرفته اید، نخستین قدم این است که تجربه و احساس خودتان را جدی بگیرید.
۱. رفتارهای تکرارشونده را شناسایی کنید
به جای تمرکز روی یک بحث، به الگوی چند هفته یا چند ماه اخیر نگاه کنید. آیا انکار، سرزنش و زیر سؤال بردن ادراک شما مرتب تکرار می شود؟
۲. اتفاقات مهم را ثبت کنید
در صورت امکان، نوشتن تاریخ، موضوع گفتگو و آنچه اتفاق افتاده می تواند به شما کمک کند تصویر روشن تری از الگوی ارتباطی خود داشته باشید. ثبت پیام ها یا یادداشت کردن اتفاقات نیز ممکن است برای مرتب کردن افکار مفید باشد.
۳. مرزهای مشخص تعیین کنید
لازم نیست برای اثبات احساسات خود وارد بحثهای بی پایان شوید. می توانید درباره شیوه ای که حاضر به ادامه گفتگو هستید، مرز مشخصی تعیین کنید.
۴. با یک فرد قابل اعتماد صحبت کنید
صحبت کردن با یک دوست، عضو خانواده یا فرد بزرگسال قابل اعتماد می تواند به شما کمک کند موضوع را از زاویه دیگری ببینید.
۵. از متخصص کمک بگیرید
اگر این شرایط باعث شده اعتماد شما به خودتان کاهش پیدا کند یا در روابط و زندگی روزمره دچار مشکل شوید، صحبت با روان شناس می تواند کمک کننده باشد.
متخصص سلامت روان می تواند بدون قضاوت، الگوی رابطه و احساسات شما را بررسی کند و در پیدا کردن روش های سالم تر برای برخورد با شرایط همراهتان باشد.
آیا گسلایتینگ قابل درمان است؟
گسلایتینگ خودش یک تشخیص پزشکی یا اختلال روانی مستقل محسوب نمی شود؛ بنابراین بهتر است به جای صحبت از درمان گسلایتینگ، از کمک برای مقابله با پیامدهای این تجربه و اصلاح الگوهای ناسالم رابطه صحبت کنیم.
اگر فردی برای مدت طولانی در معرض دستکاری روانی قرار گرفته باشد، ممکن است برای بازسازی اعتماد به نفس، شناخت مرزهای سالم و مدیریت احساسات خود به حمایت روان شناختی نیاز داشته باشد.
در صورتی که طرف مقابل نیز واقعاً بخواهد الگوهای رفتاری ناسالم خود را تغییر دهد، مشاوره تخصصی می تواند در بررسی و اصلاح شیوه ارتباط نقش داشته باشد.
آیا گسلایتینگ همیشه عمدی است؟
لزومی ندارد هر رفتار گمراه کننده ای با آگاهی کامل و برنامه ریزی انجام شود. بعضی رفتارهای دستکاری گرانه ممکن است به شکل واکنشی یا در نتیجه الگوهای ارتباطی ناسالم شکل گرفته باشند. با این حال، اثر رفتار بر فرد مقابل همچنان اهمیت دارد و تکرار آن می تواند آسیب زا باشد.
در نتیجه، گسلایتینگ نوعی الگوی دستکاری روانی است که می تواند باعث شود فرد نسبت به حافظه، احساسات، ادراک و تصمیم های خودش دچار تردید شود. این رفتار ممکن است با انکار اتفاقات، کوچک شمردن احساسات، انتقال تقصیر، ایجاد احساس گناه و زیر سؤال بردن قضاوت فرد همراه باشد.
نکته مهم این است که برای تشخیص گسلایتینگ نباید تنها یک جمله یا یک اختلاف نظر را بررسی کرد؛ بلکه الگوی مداوم رفتار و تأثیر آن بر فرد اهمیت دارد.
اگر احساس می کنید در رابطهای قرار دارید که دائماً باعث تردید شما نسبت به خودتان می شود، لازم نیست این احساس را نادیده بگیرید. صحبت با یک متخصص روان شناسی می تواند به شما کمک کند شرایط را دقیق تر بررسی کرده و راهکار مناسب تری برای ادامه مسیر پیدا کنید.
مرکز مشاوره روان پناه می تواند در مسیر شناخت الگوهای ناسالم ارتباطی، تقویت مهارت های فردی و دریافت حمایت روان شناختی تخصصی همراه شما باشد.
جهت مشاوره و راهنمایی بیشتر با شماره های زیر۰۲۱۲۶۶۴۵۱۷۳-۰۲۱۲۶۶۴۵۱۶۱و یا شماره ۰۹۰۳۴۲۳۰۷۸۹ تماس بگیرید. مجموعه روان پناه همراه با دکتر سمانه سلامیان روانشناسی بالینی و دکتر سامان سلامیان روانشناس نوجوان در خدمت شما عزیزان است.
همینطور جهت رزرو وقت مشاوره حضوری به پیام رسان بله به شماره ۰۹۱۹۳۲۳۸۵۴۹ پیام بگذارید، همکاران ما در اولین فرصت با شما تماس خواهند گرفت.
توجه کنید این محتوا صرفا آموزشی است و جایگزین توصیه پزشک یا روانشناس نیست.