درمان EMDR چیست؟
درمان EMDR چیست؟
درمان EMDR چیست؟ درمان EMDR یک رویکرد روان درمانی منحصر به فرد و مؤثر است که توسط فرانسین شاپیرو در سال ۱۹۸۸ توسعه یافت. این روش درمانی به طور گسترده ای برای کمک به افرادی که تجربه های آسیب زای شدید مانند تروما، حوادث ناگوار یا اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) را پشت سر گذاشته اند، مورد استفاده قرار می گیرد. هدف اصلی EMDR، کاهش پریشانی ناشی از خاطرات آسیب زا و کمک به پردازش سالم این تجربیات در مغز است. در ادامه به بررسی این پاسخ که درمان EMDR چیست؟ می پردازیم.
EMDR مثل یک ریمپ مغزی برای خاطرات زخمی عمل می کند؛ جایی که به جای حرفزدن طولانی درباره تروما، با فعالسازی دوطرفه مغز (از طریق حرکت چشم، ضربههای متناوب یا صدا) همان مسیر عصبی مسدود شده را باز می کند. تصور کن یک خاطره تلخ مثل فایلی ناقص در سیستم ذهن گیر کرده و هر بار با کوچک ترین محرک، با همان بار هیجانی اولیه اجرا می شود. در این روش، درمانگر از تو می خواهد هم زمان که تصویر آسیبزا، باور منفی درباره خودت و حس بدنی ات را نگه داشته ای، چشم هایت را حرکت دهی، و این حواس پرتی هدفمند، قفل پردازش اطلاعات را می شکند و به مغز اجازه می دهد خاطره را از بخش هیجانی منجمد شده بیرون بکشد و در جایگاه واقعی اش به عنوان یک گذشته تمام شده بایگانی کند.
EMDR چیست و چگونه کار می کند؟
درمان EMDR بر این ایده استوار است که بسیاری از مشکلات روانی ناشی از خاطرات آسیب زایی هستند که به درستی پردازش نشده اند. هنگامی که فرد یک رویداد تروماتیک را تجربه می کند، ممکن است مغز نتواند این تجربه را به طور طبیعی پردازش کند، در نتیجه خاطرات به شکل فلش بک، کابوس یا افکار مزاحم ادامه می یابند و زندگی روزمره را مختل می کنند .EMDR با استفاده از تحریک دوطرفه، از طریق حرکات چشم، ضربه زدن یا اصوات، به فعال سازی هر دو نیمکره مغز کمک می کند و مسیرهای عصبی جدیدی ایجاد می نماید تا خاطرات آسیب زا پردازش و بازسازی شوند.
تحریک دوطرفه قلب تپنده درمان EMDR است. در طول جلسات، درمانگر از مراجع می خواهد خاطره ناراحت کننده را در ذهن نگه دارد، در حالی که همزمان محرک های دو طرفه مانند دنبال کردن حرکت انگشت درمانگر با چشمان، دریافت ضربه های ملایم روی دست ها یا گوش دادن به صداهای متناوب را تجربه می کند. این فرآیند به مغز کمک می کند تا اطلاعات مرتبط با تروما را به شکل سازنده تری سازماندهی کند، از بار هیجانی آن بکاهد و در نهایت به یک درک جدید و آرامش بخش برسد.
بیشتر بدانید: چطور با مه مغزی مقابله کنیم؟
مراحل هشت گانه درمان EMDR
درمان EMDR یک پروتکل ساختاریافته دارد که در هشت مرحله پیش می رود. این مراحل به درمانگر و مراجع کمک می کنند تا به صورت ایمن و سیستماتیک، خاطرات آسیب زا را هدف قرار داده و پردازش کنند.
فاز ۱: گرفتن تاریخچه و برنامه ریزی درمان
در این مرحله، درمانگر به جمع آوری اطلاعات جامعی از تاریخچه زندگی مراجع، تجربیات آسیب زا، علائم فعلی و اهداف درمان می پردازد. این فاز که معمولاً یک تا دو جلسه طول میکشد، به شناسایی دقیق مشکلات و طراحی نقشه ای برای هدف گیری خاطرات خاص کمک می کند.
فاز ۲: آماده سازی
درمانگر در این مرحله، مراجع را برای فرآیند پردازش آماده می کند. تکنیک های پایدارسازی و تنظیم هیجانی آموزش داده می شوند تا فرد بتواند در طول جلسات درمانی و بین آن ها، هیجانات شدید را مدیریت کند. این مرحله به ویژه برای افرادی با ترومای پیچیده یا ظرفیت تحمل پایین هیجانی، حیاتی است.
فاز ۳: ارزیابی
در این فاز، یک خاطره ی آسیب زای خاص انتخاب شده و مورد ارزیابی قرار می گیرد. مراجع:
- تصویر ذهنی مرتبط با خاطره را مشخص می کند.
- باور منفی درباره خود در ارتباط با آن واقعه مثلاً من مقصرم را بیان می کند.
- باور مثبت مطلوبی که دوست دارد به آن برسد مثلاً من اکنون در امان هستم را فرمول بندی می کند.
فاز ۴: حساسیت زدایی
این مرحله هسته پردازش در EMDR است. مراجع درحالی که خاطره هدف و باور منفی را در ذهن دارد، تحت تحریک دو طرفه مانند حرکات چشم قرار می گیرد. درمانگر به طور متناوب پردازش را قطع کرده و از مراجع می پرسد چه چیزی به ذهنش می آید. این روند تا زمانی ادامه می یابد که نمره SUD به صفر یا نزدیک به صفر برسد.
فاز ۵: نصب
در اینجا، تمرکز بر تقویت و نهادینه کردن باور مثبت انتخاب شده در فاز ۳ است. درحالی که باور مثبت در ذهن مراجع است، تحریک دو طرفه ادامه می یابد تا میزان باور به آن (VOC) به حداکثر (۷) برسد.
فاز ۶: اسکن بدن
پس از پردازش شناختی و هیجانی، درمانگر از مراجع می خواهد خاطره هدف را به یاد آورده و همزمان بدن خود را از سر تا انگشتان پا اسکن کند تا هرگونه احساس فیزیکی باقیمانده مانند تنش، درد، بی حسی را شناسایی کند. اگر حس بدنی وجود داشته باشد، با تحریک دوطرفه بیشتر پردازش می شود.
فاز ۷: بستن
در پایان هر جلسه، درمانگر اطمینان حاصل می کند که مراجع در حالت تعادل هیجانی قرار دارد. اگر پردازش خاطره کامل نشده باشد، از تکنیک های پایدارسازی برای کمک به مراجع در مدیریت هیجانات تا جلسه بعد استفاده می شود.
فاز ۸: بازبینی و ارزیابی مجدد
در آغاز جلسه بعد، درمانگر پیشرفت مراجع را ارزیابی می کند. بررسی می شود که آیا کاهش پریشانی خاطره هدف پایدار بوده و باور مثبت تقویت شده است یا خیر. در صورت نیاز، پردازش ادامه می یابد.
بیشتر بدانید: نقش خانواده در سلامت روان فرزندان
کاربردها و مزایای درمان EMDR
درمان EMDR در درجه اول برای درمان اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) به کار می رود، اما تحقیقات نشان می دهد که برای طیف وسیعی از مشکلات دیگر نیز مؤثر است، از جمله:
- اضطراب و حملات پانیک
- افسردگی
- فوبیاها
- اختلالات خوردن
- دردهای مزمن با منشأ روان شناختی
- غم و اندوه پیچیده
مزایای کلیدی EMDR عبارتند از:
- کارآیی سریع: نسبت به برخی روش های درمانی سنتی، ممکن است تغییرات در جلسات کمتری رخ دهد.
- کاهش وابستگی به گفت و گو: نیازی به توصیف مفصل و طولانی تجربه آسیب زا نیست.
- پردازش عمیق: به تغییر باورهای منفی ریشهدار و الگوهای فکری ناسازگار کمک می کند.
- پایدار بودن نتایج: بهبودی های حاصل شده معمولاً ماندگار هستند.
آیا EMDR برای شما مناسب است؟
درمان EMDR یک فرآیند قدرتمند و گاهی هیجان بر انگیز است. اگر شما نیز تجربه یک رویداد آسیب زا را داشته اید که همچنان بر زندگی، روابط یا سلامت روان شما تأثیر می گذارد، EMDR میتواند یک گزینه امیدوارکننده باشد. مرکز مشاوره روانپناه با تیمی از متخصصان مجرب و آموزش دیده در زمینه درمانهای مبتنی بر شواهد مانند EMDR، آماده ارائه خدمات تخصصی به شما عزیزان است.
جهت مشاوره و راهنمایی بیشتر با شماره های زیر۰۲۱۲۶۶۴۵۱۷۳-۰۲۱۲۶۶۴۵۱۶۱و یا شماره ۰۹۰۳۴۲۳۰۷۸۹ تماس بگیرید. مجموعه روان پناه همراه با دکتر سمانه سلامیان روانشناسی بالینی و دکتر سامان سلامیان روانشناس نوجوان در خدمت شما عزیزان است.
دکتر سمانه سلامیان، دکترای روانشناسی سلامت ، با کد نظام روانشناسی ۳۵۹۷۷، تحت دوره های سوپرویژن دکتر آذرخش مکری روانپزشک حاذق و همچنین دوره سوپرویژن طرحواره درمانی با دکتر حسن حمیدپور بوده و هم اکنون به صورت حضوری و آنلاین جهت مشاوره در خدمت جامعه ایرانی می باشد.
توجه کنید این محتوا صرفا آموزشی است و جایگزین توصیه پزشک یا روانشناس نیست.