تفاوت اختلال شخصیت مرزی و دوقطبی
تفاوت اختلال شخصیت مرزی و دوقطبی
تفاوت اختلال شخصیت مرزی و دوقطبی چیست؟ در دنیای روانشناسی، برخی اختلالات به دلیل شباهتهای ظاهری در علائم و رفتارها، ممکن است با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. یکی از رایج ترین این اشتباهات، تشخیص نادرست میان اختلال شخصیت مرزی (BPD) و اختلال دوقطبی (Bipolar Disorder) است. این دو اختلال روانی، هرچند در برخی نشانهها مشترک هستند، اما در واقع از نظر منشأ، سیر بیماری، روشهای درمان و تأثیرات روانی بر زندگی فرد، تفاوتهای قابل توجهی دارند. در ادامه مرکز مشاوره روانپناه، به طور جامع به بررسی تفاوتهای این دو اختلال میپردازد تا با درک بهتر آنها، مسیر تشخیص و درمان نیز روشن تر شود.
اختلال دوقطبی چیست؟
اختلال دوقطبی یک اختلال خلقی مزمن است که با نوسانات شدید در حالت خلق و خو، سطح انرژی و توانایی عملکرد فرد مشخص میشود. افراد مبتلا ممکن است بین دورههایی از شیدایی (مانیا) یا شیدایی خفیف (هیپومانیا) و دورههایی از افسردگی عمیق در نوسان باشند. در دوره شیدایی، فرد احساس سرخوشی، انرژی بیش از حد، اعتماد به نفس اغراقآمیز و حتی توهم یا رفتارهای پرخطر دارد. در مقابل، در دوره افسردگی، احساس غم عمیق، بیانگیزگی، بیارزشی و حتی افکار خودکشی شایع است.
اختلال دوقطبی معمولاً در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی شروع میشود و ممکن است به شکلهای مختلفی از جمله نوع I، نوع II و سیکلوتایمیک بروز یابد.
اختلال شخصیت مرزی چیست؟
اختلال شخصیت مرزی (BPD)، برخلاف اختلال دوقطبی، یک اختلال شخصیتی مزمن است که با بیثباتی در روابط بینفردی، هویت فردی، احساسات و کنترل رفتار همراه است. فرد مبتلا به BPD ممکن است از ترک شدن شدیداً بترسد، حتی در مواقعی که شواهدی برای آن وجود ندارد. روابط وی معمولاً شدید، ناپایدار و پر از درگیریهای هیجانی است. رفتارهای تکانشی مثل خودزنی، تهدید به خودکشی، پرخوری، ولخرجی یا سوء مصرف مواد در این اختلال رایج است. نوسانات خلقی در BPD سریعتر و واکنشپذیرتر هستند، مثلاً در عرض چند ساعت ممکن است فرد از عشق شدید به تنفر شدید تغییر حالت دهد، چیزی که در اختلال دوقطبی کمتر دیده میشود.
بیشتر بدانید: ده خطای شناختی مسبب روحیات منفی
تفاوت شخصیت مرزی و دوقطبی در علائم
در ظاهر، هر دو اختلال میتوانند شامل تغییرات شدید خلقی باشند، اما تفاوت در مدت، شدت و منشأ این تغییرات است. در اختلال دوقطبی، نوسانات خلق معمولاً هفتهها تا ماهها طول میکشد، در حالی که در اختلال شخصیت مرزی این تغییرات ممکن است در عرض چند ساعت یا یک روز اتفاق بیفتد.
همچنین در اختلال دوقطبی، نوسانات خلقی معمولاً خودبخودی و بیارتباط با محیط اطراف هستند، اما در BPD، تغییرات خلقی اغلب پاسخی به عوامل بینفردی یا استرسهای روانی محیطی است، مثلاً فردی که تصور میکند شریک زندگیاش در حال ترک اوست، ممکن است دچار طغیان عاطفی و رفتارهای مخرب شود.
علائم اختلال دوقطبی
دورههای افسردگی شدید با احساس ناامیدی، خستگی و بیارزشی
دورههای شیدایی یا هیپومانیا با افزایش انرژی، کمخوابی، رفتارهای پرخطر
کاهش تمرکز یا تصمیمگیری
تغییر در اشتها و خواب
توهم یا هذیان در برخی موارد (بهویژه در دوره مانیا شدید)
علائم اختلال شخصیت مرزی
ترس شدید از رها شدن یا طرد شدن
روابط ناپایدار و شدید با دیگران
احساس هویت ناپایدار (عدم درک واضح از خود)
رفتارهای تکانشی (مثلاً پرخوری، رابطه جنسی پرخطر)
رفتارهای خودآسیب رسان یا تهدید به خودکشی
نوسانات سریع خلق و خشمهای شدید
احساس پوچی مزمن
افکار پارانوییدی موقت یا نشانههای تجزیه در پاسخ به استرس شدید
بیشتر بدانید: آیا شما هم یک آدم بسیار حساس (HSP) هستید؟
تفاوت شخصیت مرزی و دوقطبی از نظر علت
علت دقیق هیچ یک از این اختلالات کاملاً مشخص نیست، اما پژوهشها عوامل متفاوتی را شناسایی کرده اند.
در اختلال دوقطبی، عوامل ژنتیکی و زیستی نقش پررنگ تری دارند. معمولاً سابقه خانوادگی بیماری در بستگان درجهیک فرد وجود دارد و پژوهشها نشان دادهاند که ناهماهنگیهایی در انتقالدهندههای عصبی مانند دوپامین و سروتونین در مغز این بیماران دیده میشود.
در مقابل، اختلال شخصیت مرزی بیشتر با تجربههای دوران کودکی، تروماهای روانی، بیثباتی در محیط خانوادگی و سبکهای دلبستگی ناسالم مرتبط است. اگرچه زمینه ژنتیکی هم میتواند تأثیرگذار باشد، اما عوامل محیطی نقش پررنگ تری در شکلگیری این اختلال دارند.
تفاوت اختلال مرزی و دوقطبی در عوامل شدید کننده
در اختلال دوقطبی، عوامل مانند تغییرات خواب، استرس زیاد، مصرف مواد یا قطع ناگهانی دارو میتوانند باعث عود دورههای مانیا یا افسردگی شوند.
اما در BPD، روابط بین فردی پرتنش، احساس طرد یا رها شدن، تجربیات دردناک عاطفی و شکستهای عشقی، از عوامل اصلی تحریک کننده بحرانهای روانی محسوب میشوند.
تفاوت اختلال شخصیت مرزی و دوقطبی در تشخیص
تشخیص دقیق این دو اختلال نیاز به ارزیابی دقیق روانشناسی یا روانپزشکی دارد. گاهی تشخیص اشتباه داده میشود، چون برخی علائم مانند تغییرات خلق یا رفتارهای پرخطر در هر دو مشترک هستند.
برای تشخیص اختلال دوقطبی، بررسی سیر دورهها، مدت و شدت آنها ضروری است. پزشک به دنبال دورههای مشخص شیدایی یا افسردگی است که چند روز تا چند هفته ادامه یافته باشند.
در مقابل، تشخیص BPD مبتنی بر الگوهای بلندمدت رفتاری، روابط ناپایدار و پاسخهای عاطفی واکنشی و شدید است. پرسش نامهها و مصاحبههای بالینی ساختاریافته معمولاً در این فرایند کمککننده هستند.
تفاوت اختلال دوقطبی و شخصیت مرزی در درمان
درمان اختلال دوقطبی عمدتاً با داروهای روان پزشکی مانند تثبیت کنندههای خلق، ضدافسردگیها و داروهای ضد روان پریشی صورت میگیرد. روان درمانی نیز میتواند مکمل باشد، بهویژه درمان شناختی-رفتاری (CBT) یا آموزش مهارتهای مقابلهای.
در مقابل، درمان اصلی در اختلال شخصیت مرزی، روان درمانی است، نه دارو. مؤثرترین رویکرد درمانی شناختهشده برای BPD، درمان دیالکتیکی رفتاری (DBT) است که به افراد کمک میکند هیجانات شدید خود را مدیریت کرده و روابط بهتری بسازند. داروها ممکن است در کاهش برخی علائم مانند افسردگی یا اضطراب نقش داشته باشند، اما درمان دارویی به تنهایی مؤثر نیست.
چرا شناخت تفاوتها مهم است؟
تفاوت اختلال شخصیت مرزی و دوقطبی چیست؟ درک تفاوتهای بین اختلال دوقطبی و شخصیت مرزی از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا تشخیص نادرست میتواند منجر به درمان نادرست، مصرف بیدلیل دارو، یا حتی بدتر شدن علائم بیمار شود. هرچند شباهتهایی بین این دو اختلال وجود دارد، اما مسیر درمانی آنها بسیار متفاوت است.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان علائمی مشابه موارد بالا را تجربه میکنید، بهتر است با یک متخصص روان شناسی یا روان پزشکی مشورت کنید. مرکز مشاوره روانپناه با بهرهگیری از تیمی مجرب، آماده کمک به شما در مسیر تشخیص و درمان مؤثر است.
جهت مشاوره و راهنمایی بیشتر با شماره های زیر۰۲۱۲۶۶۴۵۱۷۳-۰۲۱۲۶۶۴۵۱۶۱و یا شماره ۰۹۰۳۴۲۳۰۷۸۹ تماس بگیرید. مجموعه روان پناه همراه با دکتر سمانه سلامیان روانشناسی بالینی و دکتر سامان سلامیان روانشناس نوجوان در خدمت شما عزیزان است.