بیش فعالی

بیش فعالی

بیش فعالی یک اختلال رفتاری است که معمولا در کودکان و نوجوانان آغاز می‌شود. افرادی که این اختلال را دارند، علائمی نظیر بی‌قراری، عدم تمرکز، بی‌انضباطی و بی‌توجهی دارند. آنها ممکن است مشکلاتی در مدرسه، کار و روابط اجتماعی داشته باشند.

بیش فعالی می‌تواند تأثیرات منفی بر زندگی روزمره فرد داشته باشد و به تداخل در کارکرد روزانه او منجر شود. شناخت و مدیریت این اختلال اهمیت زیادی دارد تا فرد بتواند بهترین کمک‌ها و درمان‌ها را دریافت کند و کیفیت زندگی‌اش بهبود یابد.

تاریخچه اختلال بیش فعالی

اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی (ADHD) سابقه طولانی و پیچیده‌ای دارد. اولین بار در قرن هجدهم توسط پزشک اسکاتلندی، الکساندر کرایدون توصیف شد، که آن را عدم توجه اخلاقی نامید. در سال 1888، پزشک آلمانی، جورج استیلر، از اصطلاح نارسایی روانی اخلاقی برای توصیف کودکان با علائمی مشابه استفاده کرد.

در طول سال‌های بعد، نام‌ها و مفاهیم مختلفی برای توصیف این اختلال به کار گرفته شد. در سال 1902، روانپزشک انگلیسی، سر جورج اف. استیلر، از اصطلاح نارسایی کنترل عاطفی استفاده کرد. در سال 1917، روانپزشک آمریکایی، کلینور لامر، از اصطلاح آسیب مغزی خفیف برای توصیف کودکانی با علائمی مشابه استفاده کرد.

در سال 1947، روانپزشک اتریشی، تئودور هافمن، از اصطلاح سندرم نقص توجه با فعالیت بیش از حد برای توصیف این اختلال استفاده کرد. این اصطلاح بعداً به اختلال نقص توجه با فعالیت بیش از حد (ADD) تغییر یافت.

در سال 1980، انجمن روانپزشکی آمریکا (APA) این اختلال را در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-III) با نام اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی (ADHD) معرفی کرد. DSM-5 که در سال 2013 منتشر شد، معیارهای تشخیصی ADHD را به روز کرد و سه نوع فرعی را شناسایی کرد:

نوع بی‌توجه

نوع بیش‌فعالی – تکانشگری

نوع ترکیبی

درک ما از ADHD در طول سال‌ها به طور قابل توجهی تکامل یافته است. در ابتدا، این اختلال به عنوان یک مشکل رفتاری در نظر گرفته می‌شد. با این حال، تحقیقات نشان داده است که ADHD یک اختلال عصبی پیچیده است که بر عملکرد مغز تأثیر می‌گذارد.

امروزه، بیش فعالی  یکی از شایع‌ترین اختلالات رشدی عصبی است که کودکان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. تخمین زده می‌شود که 5 تا 8 درصد از کودکان در سن مدرسه به این اختلال مبتلا هستند. ADHD همچنین می‌تواند در بزرگسالان ادامه یابد و تخمین زده می‌شود که 2.5 درصد از بزرگسالان به آن مبتلا باشند.

درمان ADHD معمولاً شامل ترکیبی از دارو و درمان است. داروها می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند، در حالی که درمان می‌تواند به افراد مبتلا به ADHD در یادگیری مکانیسم‌های مقابله با چالش‌های این اختلال کمک کند.

در حالی که هیچ درمان قطعی برای ADHD وجود ندارد، با درمان مناسب، اکثر افراد مبتلا به این اختلال می‌توانند زندگی سالم و پرباری داشته باشند.

بیشتر بخوانید:

اختلالات یادگیری در کودکان

مشاوره برای کودکان عصبی

شیوع بیش فعالی

همانطور که گفته شد، اختلال نقص توجه / بیش فعالی (ADHD) یکی از شایع ترین اختلالات رشدی عصبی است که کودکان را تحت تاثیر قرار می دهد. تخمین زده می شود که 5 تا 7 درصد از کودکان در سن مدرسه به این اختلال مبتلا باشند.

شیوع ADHD در پسران بیشتر از دختران است. به نظر می رسد این اختلال در برخی خانواده ها بیشتر شایع باشد و ممکن است با عوامل ژنتیکی و محیطی مرتبط باشد.

علت دقیق ADHD ناشناخته است، اما محققان معتقدند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، عصبی و محیطی در آن نقش دارند.

برخی از علائم رایج ADHD عبارتند از:

عدم توجه

بیش فعالی

تکانشگری

علائم ADHD می تواند در عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی و عزت نفس فرد اختلال ایجاد کند.

با این حال، با درمان مناسب، اکثر افراد مبتلا به ADHD می توانند علائم خود را مدیریت کرده و زندگی  مولد و پرباری داشته باشند.

اگر شما یا فرزندتان در مورد ADHD نگرانی دارید، صحبت با پزشک مهم است. تشخیص ADHD بر اساس معاینه پزشکی، مصاحبه و پرسشنامه انجام می شود. شما می توانید در این رابطه از دکتر سلامیان کمک بگیرید و بهترین روش درمان را متناسب با شرایط انتخاب کنید.

با تشخیص و درمان مناسب، افراد مبتلا به ADHD می توانند زندگی سالمی داشته باشند.

شما می توانید جهت اطلاع از نحوه کنترل و درمان عصبانیت و خشم به این صفحه بروید.

مشکلات بالینی کودکان دارای اختلال بیش فعالی

این بیماری با علائمی مانند بی قراری، عدم توجه و impulsivity مشخص می شود. این علائم می توانند مشکلات قابل توجهی را در بسیاری از زمینه های زندگی کودک، از جمله مدرسه، خانه و روابط اجتماعی ایجاد کنند.

مشکلات بالینی شایع مرتبط با ADHD عبارتند از:

مشکلات تحصیلی: کودکان مبتلا به ADHD اغلب در تمرکز بر روی کارهای مدرسه، تکمیل تکالیف و دنبال کردن دستورالعمل ها مشکل دارند. آنها همچنین ممکن است در مدیریت زمان، سازماندهی و یادگیری چیزهای جدید مشکل داشته باشند. این مشکلات می تواند منجر به عملکرد ضعیف تحصیلی، افت تحصیلی و ترک تحصیل شود.

مشکلات رفتاری: کودکان مبتلا به ADHD ممکن است بیش فعالی، بی قراری و impulsivity داشته باشند. آنها ممکن است در صبر کردن برای نوبت خود، آرام نشستن و رعایت قوانین مشکل داشته باشند. این مشکلات رفتاری می تواند منجر به درگیری با والدین، معلمان و همسالان شود.

مشکلات اجتماعی: کودکان مبتلا به ADHD ممکن است در برقراری و حفظ دوستی ها مشکل داشته باشند. آنها همچنین ممکن است در درک و پاسخ به نشانه های اجتماعی مشکل داشته باشند. این مشکلات می تواند منجر به انزوای اجتماعی، طرد شدن و عزت نفس پایین شود.

مشکلات سلامت روان: کودکان مبتلا به ADHD در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سایر مشکلات سلامت روان مانند اضطراب، افسردگی و اختلالات خلقی هستند. آنها همچنین ممکن است در معرض خطر بیشتری برای سوء مصرف مواد و رفتارهای خطرناک باشند.

علاوه بر این مشکلات بالینی، کودکان مبتلا به ADHD ممکن است با عزت نفس پایین، مشکلات اعتماد به نفس و چالش های مربوط به تنظیم احساسات خود نیز دست و پنجه نرم کنند.

مهم است که توجه داشته باشید که هر کودکی با ADHD متفاوت است و طیف وسیعی از علائم و شدت را تجربه می کند. برخی از کودکان ممکن است مشکلات بالینی قابل توجهی داشته باشند، در حالی که برخی دیگر ممکن است مشکلات کمتری داشته باشند.

بیش فعالی تا چه سنی ادامه دارد؟

بیش فعالی، می‌تواند در سنین مختلف در کودکان بروز کند. شدت و ادامه آن در هر کودک متفاوت است.علائم بیش فعالی معمولاً در دوران پیش‌دبستانی (بین ۲ تا ۶ سالگی) آغاز می‌شود. این علائم ممکن است شامل بی‌قراری، مشکل در تمرکز، تکانشگری و فعالیت بیش از حد باشد.  بسیاری از کودکان با علائم بیش فعالی ممکن است همزمان با رشد و توسعه مهارت‌های اجتماعی و عاطفی خود، برخی از این علائم را کاهش دهند. با این حال، در برخی از کودکان، این علائم می‌توانند تا دوران نوجوانی و حتی بزرگ‌سالی ادامه یابند.

در دوران نوجوانی (بین ۱۲ تا ۱۸ سالگی)، بسیاری از نوجوانان مبتلا به ADHD ممکن است تغییرات قابل توجهی را در رفتار خود احساس کنند. با این وجود، برخی از علائم ممکن است ادامه یابند و در بزرگ‌سالی نیز خود را نشان دهند. تخمین‌ها نشان می‌دهند که حدود ۲۵ تا ۵۰ درصد از کودکانی که به ADHD مبتلا هستند، ممکن است در بزرگ‌سالی نیز علائم آن را تجربه کنند. در بزرگ‌سالی، این علائم ممکن است به شکل‌های دیگر مانند مشکلات در مدیریت زمان، سازمان‌دهی و کارهای روزمره خود را نشان دهند.

بیشتر بخوانید:اهمیت اعتماد به نفس در کودکان

انواع بیش فعالی

اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی (ADHD) به سه نوع اصلی تقسیم می‌شود:

نوع بی‌توجهی: این نوع با مشکل در تمرکز، پیروی از دستورالعمل‌ها و تکمیل

وظایف مشخص می‌شود. افراد مبتلا به این نوع ADHD ممکن است به نظر برسد که به راحتی حواسشان پرت می‌شود و در دنیای خود غرق می‌شوند.

نوع بیش‌فعالی – تکانشگری: این نوع با بی‌قراری، فعالیت بیش از حد و صحبت کردن بیش از حد مشخص می‌شود. افراد مبتلا به این نوع ADHD ممکن است در صبر کردن برای نوبت خود مشکل داشته باشند، در حرف دیگران بپرند و بدون فکر عمل کنند.

نوع ترکیبی: این نوع شامل علائم هر دو نوع بی‌توجهی و بیش‌فعالی – تکانشگری می‌شود.

نوع ترکیبی شایع‌ترین نوع ADHD است.

شدت علائم ADHD می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. علائم ADHD همچنین می‌تواند با گذشت زمان و با توجه به موقعیت تغییر کند.

در اینجا برخی از علائم رایج هر نوع ADHD آورده شده است:

بی‌توجهی:

مشکل در تمرکز بر روی یک کار یا فعالیت

به راحتی حواسش پرت می‌شود

مشکل در پیروی از دستورالعمل‌ها

فراموش کردن چیزها

گم کردن وسایل

به نظر می‌رسد که در دنیای خود غرق شده است

مشکل در سازماندهی و تکمیل وظایف

بیش‌فعالی – تکانشگری:

بی‌قراری و وول خوردن بیش از حد

مشکل در آرام نشستن

صحبت کردن بیش از حد

قطع کردن صحبت دیگران

مشکل در صبر کردن برای نوبت خود

عمل کردن بدون فکر

خطر کردن

نوع ترکیبی:

علائم هر دو نوع بی‌توجهی و بیش‌فعالی – تکانشگری

هیچ درمانی برای ADHD وجود ندارد، اما درمان‌های مختلفی می‌تواند به مدیریت علائم کمک کند. درمان‌ها ممکن است شامل دارو، درمان و تغییرات در سبک زندگی باشد.

داروهای ADHD می‌توانند به افزایش توجه، کاهش فعالیت بیش از حد و بهبود کنترل تکانه کمک کنند. درمان می‌تواند به افراد مبتلا به ADHD یاد دهد که چگونه احساسات خود را مدیریت کنند، رفتار خود را سازماندهی کنند و با چالش‌ها مقابله کنند. تغییرات در سبک زندگی ممکن است شامل ایجاد یک برنامه روزانه، شکستن وظایف بزرگ به وظایف کوچکتر و ورزش منظم باشد.

همچنین اگر به دنبال این سوال هستید که اعتیاد به گوشی موبایل را چگونه ترک کنیم؟ به این صفحه بروید.

داروهای بیش فعالی

داروهای مختلفی برای درمان بیش فعالی به کار میروند شامل :

داروهای محرک : بهترین داروهایی که به کار میروند داروهای محرک هستند. این داروها بیش از ۵۰ سال است که در درمان بیش فعالی استفاده میشوند. برخی داروها چند نوبت در روز استفاده می.شوند عوارض جانبی احتمالی شامل افزایش اشتها شکم ،درد تحریک پذیری و بیخوابی هستند. در مورد عوارض دراز مدت هنوز شواهدی وجود ندارد.

داروهای غیر محرک: این داروها در سال ۲۰۰۳ برای درمان بیش فعالی به کار برده شدند. به نظر میرسد این داروها نسبت به داروهای محرک عوارض کمتری دارند و تاثیر آنها تا ۲۴ ساعت به طول می انجامد.

ضد افسردگیها : در برخی موارد از ضد افسردگیها استفاده می.شود در سال ۲۰۰۴ سازمان غذا و داروی آمریکا در مورد مصرف این داروها هشدار داد که ممکن است در مواردی موجب افزایش خطر خودکشی در کودکان و نوجوانان شود. اگر چنین دارویی برای کودک شما تجویز شود باید خطرات آن نیز سنجیده شود.

داروها می توانند اثرات متفاوتی بر روی کودکان داشته باشند ممکن است کودکی به یک نوع درمان پاسخ دهد اما در مورد کودکی دیگر اثر بخش نباشد پس از مشخص شدن درمان صحیح ممکن است پزشک درمانهای متفاوتی را ارائه دهد خصوصا اگر بیش فعالی با سایر اختلالات همراه باشد.

رفتار درمانی و بیش فعالی

تحقیقات نشان داده است که داروهایی که در درمان به کار میروند در صورتی که همراه با رفتار درمانی استفاده شوند بسیار موثرتر خواهند بود. رفتار درمانی تلاش برای تغییر الگوی رفتاری کودک است و هدف این است که محیط خانه و مدرسه کودک سازماندهی و منظم شود.

درمان بیش فعالی کودک با غذا

در حال حاضر هیچ مدرک علمی قوی‌ وجود ندارد که نشان دهد غذا می‌تواند به تنهایی بیش فعالی (ADHD) را در کودکان درمان کند. با این حال، برخی از تحقیقات نشان می‌دهند که تغییرات رژیم غذایی ممکن است به کاهش علائم در برخی از کودکان کمک کند.

موارد زیر برخی از غذاهایی هستند که ممکن است برای کودکان مبتلا به ADHD مفید باشند:

غذاهای سرشار از پروتئین: مانند گوشت، مرغ، ماهی، لوبیا، تخم مرغ و آجیل. پروتئین به ثبات قند خون کمک می‌کند که می‌تواند به بهبود تمرکز و کاهش رفتارهای تکانشی کمک کند.

غذاهای سرشار از کربوهیدرات‌های پیچیده: مانند غلات کامل، نان و ماکارونی سبوس‌دار، میوه‌ها و سبزیجات. کربوهیدرات‌های پیچیده به آزادسازی تدریجی قند در جریان خون کمک می‌کنند که می‌تواند به جلوگیری از افت ناگهانی قند خون و تغییرات خلقی کمک کند.

غذاهای سرشار از اسیدهای چرب امگا 3: مانند ماهی‌ ، گردو، بذر کتان و روغن زیتون. اسیدهای چرب امگا 3 برای عملکرد مغز مهم هستند و ممکن است به کاهش علائم ADHD کمک کنند.

موارد زیر برخی از غذاهایی هستند که ممکن است علائم ADHD را در برخی از کودکان بدتر کنند:

شکر و غذاهای فرآوری شده: این غذاها می‌توانند باعث افزایش ناگهانی قند خون شوند که می‌تواند منجر به بی‌قراری و مشکل در تمرکز شود.

رنگ‌های غذایی مصنوعی: برخی از تحقیقات نشان می‌دهند که رنگ‌های غذایی مصنوعی ممکن است بر رفتار کودکان مبتلا به ADHD تأثیر منفی بگذارند.

کافئین: کافئین می‌تواند اضطراب و بی‌خوابی را در برخی از کودکان افزایش دهد.

مهم است که به خاطر داشته باشید که هر کودکی متفاوت است و هیچ رژیم غذایی واحدی برای همه وجود ندارد.

در کنار تغییرات رژیم غذایی، درمان‌های دیگری نیز برای ADHD وجود دارد که مفید است، مانند دارو و رفتار درمانی.

آزمون های ارزیابی و تشخیص بیش فعالی (ADHD)

آزمون های مختلفی برای کمک به تشخیص ADHD در کودکان و بزرگسالان وجود دارد. هیچ تست واحدی وجود ندارد که بتواند به طور قطعی ADHD را تشخیص دهد، بنابراین از ترکیبی از روش ها برای ارزیابی این اختلال استفاده می شود.

برخی از متداول ترین آزمون های مورد استفاده عبارتند از:

پرسشنامه ها: این پرسشنامه ها توسط والدین، معلمان و خود فرد تکمیل می شوند و سوالاتی در مورد علائم ADHD و سایر مشکلات رفتاری یا عاطفی می پرسند.

آزمون های استاندارد: این آزمون ها توسط متخصصان مانند روانشناسان یا روانپزشکان انجام می شوند و توانایی های شناختی، مانند توجه، تمرکز و کنترل را ارزیابی می کنند.

مصاحبه های بالینی: این مصاحبه ها با فرد و والدین یا مراقبان او انجام می شوند تا سابقه پزشکی، علائم فعلی و سایر عوامل مرتبط با ADHD را بررسی کنند.

در برخی موارد، ممکن است از معاینات پزشکی یا آزمایشات دیگر نیز برای رد سایر علل احتمالی علائم استفاده شود.

تشخیص ADHD بر اساس معیارهای ارائه شده در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) انجمن روانپزشکی آمریکا انجام می شود. این معیارها شامل وجود علائم بی توجهی، بیش فعالی و مشکلات در عملکرد در مدرسه یا محل کار است. علائم باید در بیش از یک زمینه (مانند خانه و مدرسه) وجود داشته باشد و برای مدت زمان قابل توجهی ادامه داشته باشد (معمولاً حداقل شش ماه).

مهم است که به خاطر داشته باشید که ADHD یک اختلال پیچیده است و هیچ راه واحدی برای تشخیص آن وجود ندارد. بهترین روش برای تشخیص ADHD، مراجعه به متخصص در این رابطه است که می تواند ارزیابی کاملی انجام دهد و یک برنامه درمانی مناسب را ارائه دهد.

جهت مشاوره‌ و راهنمایی بیشتر با شماره های زیر۰۲۱۲۶۶۴۵۱۷۳-۰۲۱۲۶۶۴۵۱۶۱و یا شماره

۰۹۰۳۴۲۳۰۷۸۹ تماس بگیرید. مجموعه روان پناه  همراه با دکتر سمانه سلامیان روانشناسی بالینی و دکتر سامان سلامیان روانشناس نوجوان در خدمت شما عزیزان است.