اختلال شخصیت ضداجتماعی
اختلال شخصیت ضداجتماعی
بهترین روش درمان برای اختلال شخصیت ضداجتماعی چیست؟ در قلمرو پیچیده و چند بعدی سلامت روان، معدود اختلالاتی به اندازه اختلال شخصیت ضد اجتماعی توانسته اند چنین هیبت ترسناک و کنجکاو برانگیز را در اذهان عمومی ایجاد کنند. این اختلال چیزی فراتر از لفظ عامیانه و گاه غیرتخصصی سایکوپت یا جامعه ستیز است؛ این یک وضعیت عمیق و نافذ است که هسته شخصیت، وجدان و روابط بین فردی فرد را درگیر می کند.
در مرکز مشاوره روانپناه، ما بر این باوریم که درک صحیح این اختلال، نه برای برچسب زنی یا ترس، بلکه برای شناخت، مداخله زودهنگام، حمایت از خانواده های درگیر و ارائه راهکارهای مدیریتی ضروری است. در ادامه قصد داریم تا با کنار زدن پرده های ابهام، شما را به سفری جامع در دل این اختلال ببریم؛ از نشانهها و ریشهها تا مسیرهای دشوار تشخیص و درمان اختلال شخصیت ضداجتماعی.
شناخت هسته اصلی اختلال شخصیت ضداجتماعی
اختلال شخصیت ضد اجتماعی یک الگوی پایدار و نافذ از بی اعتنایی به حقوق دیگران و تجاوز سیستماتیک به این حقوق است که از نوجوانی یا اوایل جوانی آغاز شده و در طول زمان ادامه می یابد. این تنها به معنای درون گرا بودن یا دوست نداشتن جمع نیست. در عوض، هسته اصلی این اختلال را می توان در سه مفهوم کلیدی خلاصه کرد: فقدان وجدان، استفاده ابزاری از دیگران و عدم پشیمانی.
فرد مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی فاقد آن صدای درونی است که برای اکثر مردم، حد و مرزهای اخلاقی و اجتماعی را تعیین می کند. این فقدان، آنان را قادر می سازد تا بدون احساس گناه، شرم یا پشیمانی واقعی، دست به فریب، استثمار و حتی آسیب زدن به دیگران بزنند. در دیدگاه افراد مبتلا به این اختلال، دیگران نه به عنوان، انسان هایی با احساسات و حقوق مستقل، بلکه به عنوان مهره هایی در یک صفحه شطرنج برای رسیدن به اهداف شخصی، چه پول، قدرت، لذت یا صرفاً سرگرمی قلمداد می شوند. این نگاه ابزاری، همراه با جذابیت سطحی و توانایی فریبکاری بالا، ترکیبی سمی و ویرانگر ایجاد می کند که می تواند آثار جبران ناپذیری بر زندگی اطرافیان بگذارد.
نشانهها و علائم افراد مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی
برای تشخیص این اختلال، متخصصان سلامت روان به مجموعه ای از معیارهای مشخص در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی استناد می کنند. این علائم اغلب به صورت یک طیف دیده می شوند، اما موارد کلیدی عبارتند از:
تجاوز مکرر به حقوق دیگران و نقض قوانین اجتماعی: این می تواند به شکل رفتارهای مجرمانه متعدد، دستگیری های مکرر یا عمل کردن به شیوههایی که مبین بیاحترامی عمیق به هنجارهای اجتماعی است، ظاهر شود.
فریبکاری و دروغگویی بیمارگون: فرد به طور مکرر از نام مستعار استفاده می کند، دیگران را برای سود شخصی یا لذت فریب می دهد و دروغ های پیچیده و به ظاهر باورپذیر می بافد.
تکانشگری و ناتوانی در برنامه ریزی بلند مدت: این افراد اغلب بدون تفکر در مورد عواقب عمل می کنند، که منجر به تغییرات ناگهانی شغل، محل سکونت و روابط می شود.
تحریک پذیری و پرخاشگری: آنان به راحتی عصبانی می شوند، درگیر دعواهای فیزیکی مکرر یا اقدام به خشونتهای فیزیکی (از جمله خشونت خانگی) می کنند.
بی پروایی و بی اعتنایی آشکار به ایمنی خود و دیگران: این ممکن است در رانندگی خطرناک، مصرف بی احتیاط مواد مخدر، یا رفتارهای مخاطره آمیز جنسی تجلی یابد.
بیمسئولیتی مداوم: این افراد در حفظ شغل ثابت یا انجام تعهدات مالی خود ناتوان هستند. آنان قبوض را نمی پردازند، وامها را بازپرداخت نمی کنند و از حمایت از فرزندان خود غفلت می ورزند.
فقدان پشیمانی: آنان پس از آزار دادن، بد رفتاری یا دزدیدن چیزی از دیگران، بی تفاوت هستند یا دلیل تراشی می کنند. آنان ممکن است بگویند: آنقدر ساده دل بود که لیاقتش را داشت یا این دنیاست، قوی ترها پیروز می شوند.
ریشه یابی اختلال شخصیت ضداجتماعی
هیچ عامل واحدی برای ایجاد اختلال شخصیت ضد اجتماعی شناسایی نشده است. در عوض، این اختلال حاصل تعامل پیچیده ای از عوامل ژنتیکی، زیستی-عصبی و محیطی است.
مطالعات روی دوقلوها و فرزندان نشان می دهد که استعداد ابتلا به ASPD میتواند به ارث برسد. برخی کودکان از بدو تولد با طبع سختگیر یا سطح پایین تری از ترس و بازداری به دنیا می آیند که آنان را مستعد تر میکند.
تصویربرداری از مغز افراد مبتلا به ASPD اغلب کاهش فعالیت در نواحی خاصی از مغز، به ویژه قشر پیش پیشانی (مرکز قضاوت، برنامه ریزی و کنترل تکانه) و ساختارهای مرتبط با همدلی و پردازش عواطف را نشان میدهد. این تفاوت های فیزیولوژیک می تواند توضیح دهنده ی این باشد که، این افراد در پیش بینی عواقب، احساس پشیمانی یا درک درد دیگران مشکل دارند.
بدون شک، محیط نقش محوری ایفا می کند. قرار گرفتن در معرض خشونت خانگی، بی ثباتی عاطفی، بد رفتاری فیزیکی یا جنسی در کودکی، غفلت و روشهای تربیتی ناپایدار یا بیش از حد سختگیرانه می تواند مانند بنزینی روی آتش استعداد ژنتیکی عمل کند. بسیاری از این افراد در محیطی رشد می کنند که در آن اعتماد، مهربانی و صداقت نقض شده اند و در نتیجه، آنان یاد می گیرند که برای بقا باید از همین الگوها استفاده کنند. تشخیص قبلی اختلال سلوک در کودکی و نوجوانی، پیش نیاز اصلی برای تشخیص ASPD در بزرگسالی است.
همینطور بخوانید: اختلال اضطراب اجتماعی
چالش های درمان اختلال شخصیت ضداجتماعی
درمان اختلال شخصیت ضداجتماعی یکی از دشوارترین حوزه های روان درمانی محسوب می شود. دلایل این امر متعدد است، فقدان بینش در فرد مبتلا (آنان اغلب مشکل را در خود نمی بینند)، فقدان انگیزه ذاتی برای تغییر و مهارت های استادانه در فریب درمانگر. با این حال، این به معنای غیرممکن بودن درمان نیست.
درمانهایی مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT) می توانند بر شناسایی و تغییر الگوهای فکری تحریف شده، مدیریت خشم و آموزش مهارت های حل مسئله متمرکز شوند. هدف اصلی اغلب نه درمان کامل، بلکه مدیریت علائم، کاهش رفتارهای مجرمانه و آموزش عملکرد اجتماعی بهتر است.
برنامه های ساختار یافته در محیط های کنترل شده می توانند مؤثرتر باشند.
نکته کلیدی این است که انگیزه، معمولاً از بیرون ایجاد می شود، ترس از زندان، از دست دادن حضانت فرزند، یا فشار خانواده. بنابراین، مداخله در سنین پایین (در مرحله اختلال سلوک) شانس موفقیت بسیار بیشتری دارد.
همینطور بخوانید: اختلال شخصيت پارانوئيد
راهنمایی برای خانواده و عزیزان این افراد
اگر در رابطه با فردی مبتلا به ASPD هستید، این تجربه می تواند بسیار ویرانگر، گیج کننده و منزوی کننده باشد. شما ممکن است قربانی دستکاری، دروغ و سوءاستفاده عاطفی یا مالی شده باشید، در حالی که فرد مبتلا هرگونه تقصیری را انکار می کند.
اولین قدم، یادگیری هرچه بیشتر در مورد این اختلال است. درک این که شما مقصر نیستید و این رفتارها ریشه در یک بیماری دارد، میتواند بار عاطفی شما را کم کند.
شما باید محدودیت های واضح، غیرقابل مذاکره و عواقب مشخصی را برای رفتارهای سوء استفاده گرانه تعیین کنید. این مرزها برای محافظت از سلامت روانی، مالی و فیزیکی شما ضروری است.
درمان فردی یا گروهی برای خود شما حیاتی است. گروههای حمایتی برای خانوادههای افراد مبتلا به اختلالات شخصیت می توانند منبع عظیمی از درک و راهکارهای عملی باشند.
جهت مشاوره و راهنمایی بیشتر با شماره های زیر۰۲۱۲۶۶۴۵۱۷۳-۰۲۱۲۶۶۴۵۱۶۱و یا شماره ۰۹۰۳۴۲۳۰۷۸۹ تماس بگیرید. مجموعه روان پناه همراه با دکتر سمانه سلامیان روانشناسی بالینی و دکتر سامان سلامیان روانشناس نوجوان در خدمت شما عزیزان است.