اختلال شخصیت اجتنابی
اختلال شخصیت اجتنابی
اختلال شخصیت اجتنابی (Avoidant Personality Disorder) یکی از اختلالات شخصیت است که با احساسات شدید خودآگاه و انزوا، ترس از قضاوت و ارزیابی منفی از سوی دیگران، و تمایل به اجتناب از تعاملات اجتماعی مشخص میشود. افراد مبتلا به این اختلال معمولاً در روابط بینفردی دچار مشکلات جدی هستند و به دلیل ترس از پذیرش نشدن یا خجالت، ممکن است از موقعیتهای اجتماعی یا جدید پرهیز کنند. این اختلال میتواند بر کیفیت زندگی فرد تاثیر گذاشته و مانع از شکلگیری روابط نزدیک و معنادار شود. درک و شناخت این اختلال به ما کمک میکند تا بهتر به نیازهای عاطفی و اجتماعی افرادی که با این چالشها مواجهاند، پاسخ دهیم و از روشهای درمانی مناسب بهرهبرداری کنیم.
تبیینهای معاصر روانپویشی در مورد اختلال شخصیت اجتنابی بر ترس افراد از دلبستگی در روابط تأکید دارند.
رویکردهای شناختی-رفتاری، فرد مبتلا به این اختلال را به عنوان شخصی حساس به طرد توصیف میکنند و بر این باورند که این حساسیت شدید ناشی از تجربهی سرزنشهای شدید والدین در دوران کودکی است. طبق این دیدگاه، باورهای ناکارآمد افراد مبتلا به اختلال شخصیت اجتنابی حول این باور مرکزی شکل میگیرد که آنها دارای نقص هستند و شایستهی توجه و محبت دیگران نیستند. به دلیل این احساس بیارزشی، افراد مبتلا به این اختلال انتظار ندارند که دیگران آنها را دوست داشته باشند و به همین دلیل از نزدیک شدن به دیگران اجتناب میکنند؛ این اقدام به منظور محافظت از خود در برابر آنچه که طرد شدن اجتنابناپذیر میدانند، صورت میگیرد.
اختلال شخصیت اجتنابی چیست؟
اختلال شخصیت اجتنابی یکی از اختلالهای مربوط به گروه C اختلالات شخصیت است. ملاکهای مشخص شده برای این اختلال در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی به صورت زیر است:
افراد مبتلا به اختلال شخصیت اجتنابی تقریباً در همهی جنبههای زندگی خود در حضور دیگران احساس ناراحتی میکنند، احساس بیکفایتی دارند و نسبت به ارزیابی منفی دیگران از خودشان به شدت حساساند. این وضعیت معمولاً از اواخر نوجوانی و اوایل بزرگسالی آغاز میشود و در موقعیتها و شرایط مختلف بروز میکند. افراد مبتلا به این اختلال، علائم ذکر شده را در حداقل چهار مورد از موقعیتهای زیر نشان میدهند:
از مشاغل و فعالیتهایی که نیازمند تماس و تعاملات اجتماعی زیاد هستند دوری میکنند، زیرا از انتقاد، ایرادگیری یا عدم پذیرش از سوی دیگران میترسند.
تمایل ندارند با دیگران ارتباط نزدیک برقرار کنند، مگر اینکه مطمئن باشند که دیگران به آنها علاقهمند هستند. حتی در روابط صمیمانه، محتاط بوده و با احتیاط صحبت میکنند، زیرا نگران مسخره شدن یا شرمندگی هستند.
در موقعیتهای اجتماعی مدام به این فکر میکنند که هر لحظه ممکن است دیگران از آنها ایراد بگیرند یا عقایدشان را رد کنند.
بیشتر بدانید: اختلال شخصیت اسکیزوتایپال
در موقعیتهای میانفردی جدید دچار اضطراب میشوند، زیرا احساس بیکفایتی میکنند.
احساس میکنند که مهارتهای اجتماعی و جذابیت شخصی ندارند و از دیگران پایینتر هستند.
معمولاً تمایل ندارند تا ریسکهای شخصی بکنند یا در فعالیتهای جدید شرکت کنند، زیرا ممکن است به دیگران ثابت شود که بیکفایتاند و در نهایت شرمندگی را تجربه کنند.
تشخیص اختلال شخصیت اجتنابی
تشخیص اختلال شخصیت اجتنابی معمولاً شامل مراحل زیر است:
مصاحبه بالینی: بهترین مشاوره آنلاین یا روانپزشک با فرد مصاحبه میکند و علائم، تاریخچه اجتماعی و خانوادگی، و ویژگیهای شخصیتی او را بررسی میکند.
ابزارهای ارزیابی: ممکن است از مقیاسها و پرسشنامههای خاص برای ارزیابی وضعیت روانی و شخصیت فرد استفاده شود.
روند تشخیصی جمعی: بهگونهای که تشخیص نهایی بر اساس ارزیابی تمام شواهد بالینی و مستندات پیشین صورت میگیرد.
تفاوت اختلال شصیت اجتنابی با سایر اختلالات
اختلال شصیت اجتنابی ممکن است در ابتدا مشابه برخی دیگر از اختلالات مانند اضطراب اجتماعی یا اختلال شخصیت وابسته شود. بنابراین، بسیار مهم است که تشخیص دقیق و تفاوتهای کلیدی میان این اختلالات مشخص گردد. در اختلال اضطراب اجتماعی، فرد ممکن است احساس اضطراب در موقعیتهای اجتماعی داشته باشد، اما در اختلال شخصیت اجتنابی، اجتناب از این موقعیتها به دلیل احساس نقص و بیکفایتی بروز میکند.
بیشتر بدانید: اختلال شخصيت پارانوئيد
اختلال شخصیت اجتنابی و ازدواج
افراد مبتلا به این اختلال ممکن است احساس کنند که دیگران آنها را قضاوت میکنند یا مورد بیاحترامی قرار میدهند، که باعث میشود به شدت از قرارگیری در موقعیتهای اجتماعی خودداری کنند. این وضعیت میتواند بر توانایی آنها در برقراری روابط عمیق و پایدار تأثیر بگذارد و در نتیجه، آنها ممکن است در روابط عاشقانه نیز با چالشهایی مواجه شوند.
ازدواج برای فرد مبتلا به اختلال شخصیت اجتنابی میتواند به عنوان یک چالش بزرگ محسوب شود. از یک سو، تمایل به صمیمیت و ارتباط عاطفی وجود دارد، اما از سوی دیگر، ترس از قضاوت و انتقاد ممکن است مانع از تشکیل این رابطهها شود. این افراد ممکن است در انتخاب شریک زندگی خود محتاط باشند و از برقراری رابطهای جدی به دلیل نگرانی از آسیبپذیری یا ناکامی خودداری کنند. به همین دلیل، فراهم کردن محیطی امن و حمایتگر برای این افراد در یک رابطه زناشویی اهمیت زیادی دارد تا به تدریج بتوانند اعتماد به نفس و احساس امنیت لازم را برای برقراری ارتباط عمیقتر پیدا کنند.
بیشتر بدانید: اختلال بدشکلی بدن در نوجوانان
درمان اختلال شصیت اجتنابی
درمان اختلال شخصیت اجتنابی معمولاً شامل رواندرمانی بهویژه روشهای شناختی-رفتاری است که به فرد کمک میکند الگوهای فکری منفی را شناسایی و تغییر دهد. همچنین، در برخی موارد ممکن است از داروها برای کاهش علائم اضطراب یا افسردگی همراه استفاده شود.
به طور کلی، تشخیص صحیح اختلال شخصیت اجتنابی نیاز به دقت و بررسی جامع از تاریخچه و ویژگیهای فردی دارد. در صورت تشخیص مناسب و درمان مؤثر، بسیاری از افراد مبتلا به این اختلال میتوانند کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند.